Alınlık (Pediment)

Alınlık, veya uluslararası terminolojideki adıyla pediment, kökenleri Antik Yunan ve Roma mimarisine dayanan, bir yapının veya mobilya parçasının üst kısmını taçlandıran, genellikle üçgen formda olan dekoratif bir mimari elemandır. Latince ‘pes, pedis’ (ayak) kelimesinden türemiştir. Orijinal olarak tapınakların cephelerinde, çatı ile sütunlar arasındaki yatay hat (korniş) üzerinde yer alan ve genellikle heykeltıraşlık eserleriyle süslenen üçgen alana verilen isimdi. Rönesans ile birlikte bu klasik mimari unsur, iç mimariye ve mobilya tasarımına entegre edilerek dolaplar, kütüphaneler, şifonyerler, kapılar, pencereler ve hatta aynalar gibi öğelerin üzerine uygulanmaya başlamıştır.

Mobilya tasarımında alınlık, parçaya mimari bir kimlik, görsel bir odak noktası ve heybetli bir duruş kazandırır. Yalnızca estetik bir işlev görmekle kalmaz, aynı zamanda mobilyanın stilini de belirleyen önemli bir detaydır. Başlıca alınlık türleri şunlardır: Üçgen Alınlık (Triangular Pediment), en klasik ve yaygın formdur. Segmental Alınlık (Segmental Pediment), üst hattı bir dairenin yayı şeklinde kavisli olan tiptir. Kuğu Boynu Alınlık (Swan-Neck Pediment), iki adet ‘S’ şeklinde kıvrımın ortada birleşmeden sonlandığı, genellikle merkezinde bir vazo, kartuş veya başka bir dekoratif obje bulunan zarif bir formdur. Kırık Alınlık (Broken Pediment) ise üçgen alınlığın tepe noktasının açık bırakıldığı, bu boşluğa yine dekoratif bir unsurun yerleştirildiği bir varyasyondur. Bu çeşitlilik, tasarımcılara mobilyanın genel estetiğine uygun seçimler yapma imkanı tanır.

Malzeme olarak genellikle mobilyanın ana malzemesi olan masif ahşaptan oyularak yapılır. Özellikle 18. yüzyıl İngiliz mobilya ustası Thomas Chippendale ve Amerikan Kolonyal dönemi tasarımlarında ceviz, maun gibi değerli ahşaplar üzerine işlenmiş sofistike alınlıklar sıkça görülür. Günümüzde hem klasik ve neoklasik tarzda üretilen mobilyalarda geleneği sürdürmek amacıyla hem de eklektik ve post-modern tasarımlarda klasik formlara bir gönderme olarak kullanılmaya devam etmektedir. Bir kütüphanenin veya vitrinin üzerine eklenen doğru oranlarda bir alınlık, o mobilyayı sıradan bir depolama ünitesinden odanın başrol oyuncusu haline getirebilir.