Karyatid

Karyatid, mimaride bir taşıyıcı eleman (sütun, direk, pilaster) olarak kullanılan, ayakta duran bir kadın figürü heykelidir. Bu terim, Antik Yunanistan’daki Lakonya bölgesinde bulunan Karyai kasabasının adından türemiştir. Rivayete göre, Karyai kadınları tanrıça Artemis onuruna yapılan dini törenlerde başlarının üzerinde sepetler taşıyarak dans ederlerdi ve bu duruşları karyatid figürüne ilham kaynağı olmuştur. Mimaride fonksiyon ve estetiğin mükemmel bir birleşimi olan karyatidler, taşıdıkları mimari yükü (antablman, çatı, balkon vb.) zarif ve insani bir formla gizlerler. En eski ve en ünlü karyatid örnekleri, Atina Akropolisi’nde MÖ 421-406 yılları arasında inşa edilen Erechtheion Tapınağı’nın güney sundurmasında yer alan altı mermer figürdür. Bu figürler, hafifçe bükülmüş bir dizle (kontraposto duruşu) ağırlığı dengelerken, başlarındaki sepet şeklindeki başlık (kalathos) aracılığıyla üstlerindeki saçaklığı taşırlar. Bu duruş, hem yapısal stabiliteyi sağlar hem de figürlere doğal ve dingin bir görünüm kazandırır. Karyatidlerin erkek versiyonlarına ise ‘atlantid’ veya ‘telamon’ adı verilir. Antik Yunan ve Roma mimarisinden sonra karyatidler, Rönesans, Barok ve özellikle Neoklasik dönemlerde yeniden popülerlik kazanmıştır. Bu dönemlerde sarayların, kamu binalarının ve anıtların cephelerinde, şömine tasarımlarında ve hatta lüks mobilyaların (konsol, masa, dolap ayakları gibi) destekleyici unsurları olarak sıklıkla kullanılmışlardır. Bir karyatid, sadece bir yapısal destek değil, aynı zamanda sembolik anlamlar taşıyan, mekana zarafet, tarihsel bir derinlik ve anıtsal bir karakter katan güçlü bir dekoratif unsurdur.