Volüt

Volüt, kökeni Latince “voluta” (kıvrım, sarmal) kelimesine dayanan, spiral formda, helezonik bir bezeme öğesidir. Mimarideki en bilinen ve en eski kullanım alanı, Antik Yunan mimarisinin üç ana nizamından biri olan İyon nizamına ait sütun başlıklarıdır. İyon başlığının karakteristik özelliği, abaküsün altında yer alan ve her iki yanda koç boynuzu gibi dışa doğru kıvrılan bir çift volüttür. Bu zarif sarmal form, İyon nizamına Dor nizamının sadeliği ile Korint nizamının zenginliği arasında dengeli ve estetik bir kimlik kazandırmıştır. Volütler, daha sonra Akantus yapraklarıyla süslenen Korint başlıklarında ve bu iki nizamın birleşimi olan Kompozit başlıklarda da köşe elemanı olarak kullanılmıştır. Bu sarmal formun geometrisi, genellikle logaritmik spiral prensiplerine dayanır ve doğadaki salyangoz kabuğu veya nautilus gibi formlardan ilham aldığı düşünülür.

Mimari bir eleman olarak ortaya çıkışının ardından volüt, Rönesans ile birlikte yeniden keşfedilmiş ve Barok, Rokoko, Neoklasik gibi birçok sanat ve tasarım akımında popüler bir motif haline gelmiştir. Sadece sütun başlıklarıyla sınırlı kalmayarak, binaların cephelerinde, konsollarda, alınlıklarda ve pencere çerçevelerinde dekoratif bir unsur olarak kullanılmıştır. Özellikle Barok mimaride, kilise cephelerinde alt katın genişliğini üst katın darlığına bağlayan S-şeklindeki büyük volütler (kaydırma volütleri), bu dönemin dinamik ve heykelsi mimari anlayışının bir simgesi olmuştur.

Volütün etkisi mimariyle sınırlı kalmamış, dekoratif sanatlara ve mobilya tasarımına da derinlemesine nüfuz etmiştir. 17. ve 18. yüzyıl mobilyacılığında, volüt formu zarafet ve lüksün bir ifadesi olarak sıkça kullanılmıştır. Sandalye ve koltukların kolçak bitişlerinde (scroll arms), kavisli “cabriole” ayakların bitiminde, konsol masaların desteklerinde, ayna ve resim çerçevelerinin tepeliklerinde ve dolapların taç kısımlarında bu sarmal detaya rastlamak mümkündür. Volüt, bir mobilya parçasına akıcı bir hat, görsel bir ilgi noktası ve klasik bir referans katarak tasarımın estetik değerini artırır. Günümüzde hem klasik mobilya reprodüksiyonlarında hem de klasik formlara modern bir yorum getiren post-modern tasarımlarda volüt motifi kullanılmaya devam etmektedir. Bu basit ama etkili sarmal form, binlerce yıldır mimari ve tasarımda zarafetin, dengenin ve estetik bütünlüğün evrensel bir sembolü olarak varlığını sürdürmektedir.